Συμπληρώθηκαν φέτος (2026), 83 χρόνια από τον θάνατο του Βαγγέλη Παπάζογλου, της πιο σύνθετης προσωπικότητας στο χώρο του Σμυρναίικου και ρεμπέτικου τραγουδιού. Ενός κορυφαίου δημιουργού με πρωτότυπες συνθέσεις που, αν και δισκογράφησε μόνο 24 τραγούδια, άφησε βαθιά τα ίχνη του στο λαϊκό μας τραγούδι, πλουτίζοντάς το και μπολιάζοντάς το.
Ο Βαγγέλης Παπάζογλου γεννήθηκε το 1896 στο Ντουρμπαλί, ένα χωριουδάκι λίγο έξω απ’ τη Σμύρνη. Πήγε μόνο μέχρι την τρίτη δημοτικού στο ελληνικό σχολείο, αφού ακολουθούσε τον πατέρα του που ήταν σιδηροδρομικός και αναγκαζόταν να μετακινείται στις περιοχές της Σμύρνης. Η τρίχρονη, μόνο, θητεία του στο σχολείο, δεν τον εμπόδισε καθόλου να συνθέσει αργότερα, μετά το 1922 στην Ελλάδα, τα αριστουργήματά του. Κι αυτό είναι μόνο ένα από τα σημάδια της μεγαλοφυΐας του. Φιλόλογοι, καθηγητές, ακαδημαϊκοί (ωχ, τι πάθαμε, μ’ αυτουνούς τους «έτσι»…), μουσικοί, …ωδειάκηδες, …κονσερβατουάκηδες κ.λ.π. που έφαγαν περιουσίες και περιουσίες εις τας ...αλλοδαπάς, δεν τον φτάνουν ούτε στο μικρό δαχτυλάκι του. Τα τραγούδια του Βαγγέλη επιβιώνουν μέχρι σήμερα, τραγουδιούνται ασμένως και μάλιστα ενδιαφέρουν και συγκινούν τόσο τη νεολαία όσο και ξένους μουσικούς.
Ο Βαγγέλης Παπάζογλου ήταν άτομο με αρχές που δεν τις παράβαινε ποτέ και με οποιοδήποτε μάλιστα κόστος. Ό, τι έβαζε στο μυαλό του και το θεωρούσε σωστό το έκανε πράξη πάση θυσία, κάτι που απόδειξε πολλές φορές στη ζωή του. Γι’ αυτό και του κόλλησαν το παρατσούκλι «αγγούρι», δηλαδή «ανυπότακτος», ασυμβίβαστος», «δύσκολος», «ζόρικος»... Έτσι, μόλις στα δεκάξι του, αγάπησε την όμορφη δεκατετράχρονη Αναστασία Μανιάτη, από τη Σύρο, κι επειδή δεν τού την έδιναν, την έκλεψε. Ο γάμος δεν κράτησε πολύ γιατί η μικρά ήτο ταμάμ ...ζωηρά! Σαν φλογερός πατριώτης, κατατάχτηκε μετά το 1919 στον Ελληνικό Στρατό που βρέθηκε στην Ιωνία, αφού κατάφερε το 1913 να αποφύγει τον τουρκικό στρατό, χρησιμοποιώντας τα έγγραφα ενός πρώτου εξαδέλφου του που είχε πεθάνει πολύ νέος. Μετά την καταστροφή του 1922 βρέθηκε κι αυτός σαν πρόσφυγας στην Ελλάδα.
Η σχέση του με τη μουσική ξεκίνησε από παιδί όταν άρχισε να μαθαίνει διάφορα όργανα, όπως μαντολίνο (πολύ της μόδας τότε), κιθάρα, βιολί, σαντούρι, ακόμα και μπάντζο. Γύρω στα 1918-19 εντάχθηκε στην εστουδιαντίνα της Σμύρνης «Τα Πολιτάκια» όπου έπαιζε μαντολίνο. Όταν βρέθηκε στην Ελλάδα έπιασε αμέσως δουλειά σαν μουσικός. Το πρώτο μαγαζί στο οποίο δούλεψε επίσημα, ήταν του «Θεοφράστου» στις Τζιτζιφιές, το 1923. Εκεί γνωρίστηκε με την μετέπειτα δεύτερη γυναίκα του, την τραγουδίστρια Αγγελική Μαρωνίτη, με την οποία παντρεύτηκε το 1927. Η Αγγελική ήταν Σμυρνιά γεννημένη το 1899 και κατάγονταν από μεγάλη μουσική οικογένεια. Με την Αγγελική δεν έκαναν παιδιά, υιοθέτησαν όμως τον πρώτο εξάδελφο της Αγγελικής τον Γιώργη, γεννημένον το 1926, που ζει σήμερα και που είναι ο θεματοφύλακας, θα έλεγα, του πολύτιμου αρχείου των Παπάζογλου. Ο Γιώργης Παπάζογλου είναι αυτός που κατέγραφε για χρόνια, τις διηγήσεις της Αγγελικής και στη συνέχεια τις εξέδωσε σ’ έναν μοναδικό και πλούσιο, στο περιεχόμενο, πολύτιμο τόμο με τίτλο Τα χαΐρια μας εδώ, ο οποίος κυκλοφορεί τώρα από το «Ταμείο Θράκης» (τηλ. 210-3390520). Θα σας πρότεινα, μην τον χάσετε!
Ο Παπάζογλου έγραψε, …επισήμως, 24 τραγούδια, μερικά
εκ των οποίων είχαν περισσότερες από μία ηχογραφήσεις, με αποτέλεσμα οι
συνολικές ηχογραφήσεις των τραγουδιών του να είναι 39. Σ’ αυτά τα τραγούδια
πρέπει να προσθέσουμε «Το προσφυγάκι» που ηχογραφήθηκε μόνο στην Αμερική από
τον Μελκών, καθώς και κάποια τραγούδια του που κυκλοφόρησαν με άλλα ονόματα
γιατί τα χάρισε... Αναφέρω μερικά παραδείγματα που …βγάζουν μάτια, ότι είναι
του Βαγγέλη: «Το παράπονο του ντερβίση», «Σε γέλασα», «Η ψευτοφιλία», «Τεχνίτης
και κατεργάρης», «Τσαχπίνα μαυρομάτα» κ.ά
Μεγάλες επιτυχίες του που επιβιώνουν μέχρι σήμερα στη δισκογραφία, στα πάλκα, στις πίστες, στις παρέες κ.λ.π. είναι «Οι λαχανάδες», «Η μπαμπέσα», «Η φωνή του αργιλέ», «Βάλε με στην αγκαλιά σου», «Αγιοθοδωρίτισσα», «Μου φαίνεται» κ.ά. τα οποία όμως κατάκλεψαν ένα σωρό σύγχρονοί του «συνάδελφοι» (αλλά και αργότερα σύγχρονοί μας), τσεπώνοντας τα ποσοστά της πνευματικής ιδιοκτησίας που του ανήκαν και που τόσο είχε ανάγκη η τυφλή Αγγελική. Τους ξεμπροστιάζω, παρακάτω, ονομαστικά!
Μετά το 1937 σταμάτησε να ηχογραφεί, αφού ήρθε σε ρήξη με τη λογοκρισία του Μεταξά, που ήθελε να του αλλάξει τα «επικίνδυνα», υποτίθεται, στιχάκια. Ο πόλεμος του 1940 και η κατοχή τού έδωσαν το τελειωτικό χτύπημα. Δεν ξανανέβηκε σε πάλκο. Έλεγε: «τα πουλιά δεν κελαηδούνε όταν νυχτώσει…». Για να ζήσουν έκανε τον παλιατζή (Η γυναίκα του η Αγγελική, τυφλή πια, είχε ήδη σταματήσει να τραγουδάει στα πάλκα). Τότε προσβλήθηκε από φυματίωση κι έκανε συχνές αιμοπτύσεις. Η Αγγέλα πούλησε σχεδόν τα πάντα από το σπίτι για να έχουν λίγο φαγητό. Κι όταν πέθανε ο Βαγγέλης, στις 27 Ιουνίου του 1943, δανείστηκε δύο καρέκλες για ν’ ακουμπήσουν το φέρετρο. Το έθαψαν χωρίς παπά, αφού ο παπάς είχε πάει στη μαύρη αγορά… Χαρακτηριστικό είναι ότι λίγες μέρες πριν πεθάνει, πήγε στο καφενείο που σύχναζαν οι μουσικοί και μοίραζε σε φίλους του ανέκδοτα τραγούδια του σε παρτιτούρες. Εξυπακούεται ότι, η ...πατρίς δεν τον τίμησε ποτέ, αφού οι (αν)αρμόδιοί της προφανώς τον αγνοούν!
Στη συνέχεια, σάς παραθέτω έξη ραδιοφωνικές εκπομπές, που ηχογράφησα, αφιερωμένες στον Βαγγέλη και στην Αγγέλα Παπάζογλου.
Και τώρα όλα τα τραγούδια του Βαγγέλη, σε όλες τις παράλληλες ηχογραφήσεις τους στις 78 στροφές και με 3 χαρακτηριστικές σύγχρονες "εξαιρέσεις"!
01-Καλέ δε με λυπάσαι-Αγγελίτσα, 1930
02-Λαχανάδες-Κ. Χωματιανού, 1933
03-Φέρτε πρέζα να πρεζάρω-Στελλάκης, 1933
04-Αν ήμουν άντρας-Κ. Χωματιανού, 1933
05-Αργιλές-Στελλάκης, 1933
06-Βάλε με στην αγκαλιά σου-Καναροπούλου, 1934
07-Βάλε με στην αγκαλιά σου-Ρόζα, 1934
08-Βάλε με στην αγκαλιά σου-Στελλάκης, 1934
09-Βολιώτισσα-Ρόζα, 1934
10-Γαλατά μανές-Αγγελίτσα, 1934
11-Ζουρλοπαινεμένης γέννα-Ρίτα, 1934
12-Ζουρλοπαινεμένης γέννα-Στελλάκης, 1934
13-Η μπαμπέσα-Κάκια Μένδρη, 1934
14-Η μπαμπέσα-Ρόζα, 1934
15-Η φωνή του αργιλέ-Στελλάκης, 1934
16-Λαθρέμπορας-Στρελλάκης, 1934
17-Η μπαμπέσα-Στελλάκης, 1934
18-Αγιοθοδωρίτισσα-Στελλάκης, 1934
19-Λαχανάδες-Ρόζα, 1934
20-Λαχανάδες-Ρούκουνας, 1934
21-Λαχανάδες-Στελλάκης, 1934
22-Μαρίκα χασικλού-Ρούκουνας, 1934
23-Νικοκλάκιας-Στελλάκης, 1934
24-Ντερβίσαινα-Αγγελίτσα, 1934
25-Ντερβίσαινα-Ρούκουνας, 1934
26-Ο παπατζής-Στελλάκης, 1934
27-Σαν φουμάρω τσιγαρλίκι-Στελλάκης, 1934
28-Τεχνίτης και κατεργάρης-Παπάζογλου-Στελλάκης, 1934
29-Τσιγγάνα μαυρομάτα-Στελλάκης, 1934
30-Φέρτε πρέζα να πρεζάρω, Ρίτα, 1934
31-Η μπαμπέσα-Πολιτάκια, 1935
32-Λαχανάδες-Πολιτάκια, 1935
33-Μου φαίνεται-Ρούκουνας, 1935
34-Μου φαίνεται-Στελλάκης, 1935
35-Ο ξέμαγκας-Ρίτα, 1935
36-Σαν εγύριζ' απ' την Πύλο-Στράτος, 1935
37-Στρι ρε κουτσαβάκι-Χρ. Τσαγγαράκης, 1935
38-Της το βγάλανε-Ρόζα, 1935
39-Το παράπονο του ντερβίση-Στελλάκης, 1935
40-Χιτζάζ μανές-Αγγελίτσα, 1935
41-Σαμπάχ μανές-Αγγελίτσα, 1936
42-Σε γέλασα-Στελλάκης, 1936
43-Μάγκες μου συμμορφωθείτε-Στελλάκης, 1936
44-Το αίνιγμα (θα στο λύσω)-Κάβουρας, 1936
45-Το αίνιγμα (θα στο λύσω)-Στελλάκης, 1936
46-Το παιδί του δρόμου-Κάβουρας, 1937
47-Η καλογριά-Ρίτα, 1937
48-Η ψευτοφιλία (Παπάζογλου)-Στράτος-Στελλάκης, 1937
49-Να μη λες το μυστικό σου-Ρούκουνας, 1938
50-Αγιοθοδωρίτισσα-Μαγκίδου, 1940
51-Το προσφυγάκι-Μελκών, 1950
52-Το προσφυγάκι-Χρ. Σαγώνας, 2002
53-Μπατίρης-Γ. Ζορμπάς, 1993
54-Η κόρη της χήρας-Γ. Ζορμπάς, 1993
