Για προηγούμενα ...ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ, κάνετε κλικ εδώ.

Κενό 11




Μεγάλη διάδοση έχει στις μέρες μας το μικρασιάτικο παραδοσιακό τραγούδι "Θα σπάσω κούπες". Έχει πολλές χάρες αυτό το κομμάτι: Κατ' αρχήν είναι τσιφτετέλι (4/4) στο ρυθμό, δηλαδή που ξεσηκώνει για ...λίκνισμα, κάθε μερακλίδικο άτομο! Έπειτα είναι μελωδικότατο, με φορέα τη ραφινάτη μικρασιάτικη παράδοση, απόγονο μακρινό της "Ιαστί" αρμονίας. (Για τους ειδικούς) είναι τονισμένο στο ανατολίτικο μακάμ "ουσάκ" ή στον ήχο "Α', έσω" και (για τους πιο ειδικούς) η μελωδία του ...γυροφέρνει στα όρια του "πρώτου τετράχορδου". Τα στιχάκια είναι, λιτά, λακωνικά και ...ντροπαλά ερωτικά, δείχνουν δε κάπως ελλιπή (νοηματικώς), αφού δεν αναφέρεται η "αιτία", δηλαδή τα "λόγια" και τα "λογάκια" τα οποία και προκάλεσαν τη θραύση των "κουπών" και των "ποτηρακίων" (άτιμη και καριόλα "γενική" πτώση της ελληνικής μας...).
 Έχω ασχοληθεί αρκετές φορές με το τραγούδι αυτό τις ραδιοφωνικές εκπομπές μου, μάλιστα δε το 2006 έκανα μια εορταστική εκπομπή στην ΕΤ3, με τίτλο "Θα σπάσω κούπες... και ποτηράκια".  https://www.youtube.com/watch?v=lwM-Sho7hrQ 
Μάζευα, που λέτε, ό,τι υλικό εύρισκα για τις "...Κούπες", αλλά την τελευταία χρονιά έτυχε να βρω τα σημαντικότερα και σπανιότερα ντοκουμέντα. Ήρθε κι η πολύ μεγάλη επιτυχία της διασκευής του τραγουδιού από την ταλαντούχο νεαρή Μαρίνα Σάττι, με εκατομμύρια επισκέψεων στα σχετικά βίντεο, οπότε ήρθε κι η ώρα να σας εκθέσω το υλικό που έχω. Δηλαδή, πληροφορίες, ηχητικό και φωτογραφικό υλικό.
Λέω, όμως, πριν περάσω στα στοιχεία του τραγουδιού, να προσπαθήσω να σας μιλήσω -όσο πιο απλά και σύντομα γίνεται, γιατί υπάρχει πολύ ...μπαλαμούτι-, για τη συνήθεια (πείτε εσείς: έθιμο-παράδοση-άγραφη πράξη-εεέξη...) του σπασίματος γυάλινων, πορσελάνινων, κεραμικών κ.λ.π. αντικειμένων, σε μια στιγμή κάποιας ειδικής και ύψιστης ψυχικής κατάστασης!

Οι μαγικές θραύσεις των ...εύθραυστων
Στη χώρα μας (όπως και σε πολλές χώρες, άλλωστε) είναι συνηθισμένο φαινόμενο τα σπασίματα. Μάλιστα σπασίματα διαφόρων αντικειμένων. Έτσι συναντάμε:
1. Σπάσιμο (γυαλιού, πορσελάνης, κεραμικού...) για να εξορκιστεί κάποιο κακό, όπως είναι π.χ. τα σπασίματα που γίνονται δίπλα σε νεοσκαμμένο τάφο, αμέσως μετά την ταφή και την αποχώρηση του παπά -καθ' ό θεωρείται πράξις ...ειδωλολατρική.
2. Σπάσιμο ...κάποιου ποτηριού (όχι γενική κατάρρευση της πιατοθήκης και της "προίκας"), σε γλέντια και γιορτές, ιδιωτικά η και δημόσια και μάλλον σε παλιότερες εποχές.
3. Σπάσιμο ενός ροδιού την πρωτοχρονιά και πρόκειται για ένα πανάρχαιο έθιμο. Φαίνεται να πρωτοεντοπίστηκε στην Πελοπόννησο και μετά να διαδόθηκε σ' όλη την Ελλάδα και στη Μικρά Ασία. Οι σκορπισμένοι σπόροι του ροδιού συμβολίζουν την αφθονία και τη συναφή γονιμότητα.
4. Σπάσιμο πιάτων στα πόδια του γαμπρού και της νύφης.
5. Σπάσιμο στάμνας στην Κεφαλονιά, Κέρκυρα, Λευκάδα, Ζάκυνθο, στην πρώτη Ανάσταση, πρωί του Μ. Σαββάτου. Μπορεί το έθιμο να φτάνει πίσω στο Μεσαίωνα, όταν και γινόταν για να αποδιωχτούν τα μιαρά πνεύματα.
6. Το σπάσιμο πιάτων σε κέντρα διασκέδασης. Η βάρβαρη αυτή συνήθεια πρέπει να ξεκίνησε τη δεκαετία του 1930 και έφτασε στον ...κολοφώνα τις δεκαετίες 1960-1970, όταν οι βαριοί ...μερακλήδες (και λεφτάδες) σπάγανε μέχρι και 100.000 (καλά διαβάσατε, εκατό χιλιάδες, έγραψα) πιάτα το μήνα! Το θετικό ήταν έτσι ότι άνοιξαν πάνω από 50 βιοτεχνίες κατασκευής γύψινων πιάτων στην Ελλάδα, δίνοντας δουλειά σε περίπου 1000 άτομα. (Δε γνωρίζω αν είχαν και ...αριστερόχειρο συνδικαλιστικό όργανο...). Τη δεκαετία πάντως του 1990 το φαινόμενο άρχισε να ξεφτίζει. Η χούντα πάντως, απαγόρευσε το σπάσιμο με νόμο. (Να κι ένα καλό, απ' τα γραφικά ...φριγαδέλια).

Εδώ, είναι η κατάντια μας σ' όλο της το μεγαλείο. Κάτω απ' τους σωρούς των σπασμένων γύψινων -αλλά ακριβοπληρωμένων- πιάτων είναι μόνιμα θαμμένη η ερασμία Ελλάς και τα παιδάκια της Ανεργίτσα και Πειναλέων. (Δεξιά μία ...φωτογραφία της οικογένειας, δια χειρός Μποστ). Είναι θαμμένη μέχρι σήμερα αφού τα ...άλλα παιδιά της κάνανε πράξη ό,τι κομπλεξικό και στερημένο νιώθανε... Μερικοί ειδικοί περί τας ψυχάς, υποστηρίζουν ότι οι Έλληνες σπάγανε πιάτα για να εκδικηθούνε έτσι τα άσπρα (άδεια) πιάτα που βλέπανε στο τραπέζι τους κατά την περίοδο της πείνας, στην πρώτη γερμανική κατοχή. Για την ακρίβεια, σήμερα, η ερασμία Ελλάς είναι θαμμένη κάτω από εκατομμύρια τζιπ 4Χ4 και αυτοκίνητα μεγάλου κυβισμού, από αχρησιμοποίητες βίλες με πισίνες και εξοχικά, από τόνους παρατημένων καρακίτς χρυσαφικών (βλέπετε η νεολαία τα περιφρονεί, εκδικούμενη με το ντύσιμό της), από κυβικά πανάκριβων και φιρμάτων ('θεμά το γονιό τους, Καραγκιόζο μου) ρούχων, παπουτσιών, τσαντών, βιζόν, ρενάρ, κουστουμιών, γραβατών, και δε λογαριάζω τα φορτηγά με  τα παιδικά ρούχα για τα ...κουτάβια τους. Κι απ' την άλλη, οι μπαμπαδομαμάδες και οι παππουδογιαγιάδες (οι κύριοι υπεύθυνοι της εσχάτης καταστροφής μας και ντροπή τους*) να στερούνται τα πάντα για τσοντάρουν τις "ανεργίτσες" και τους "πειναλέοντες" (τους νεότερους) κόβοντας από τους περικομμένους μισθούς και τις συντάξεις που τις κερνάνε αδιαμαρτύρητα, τα ...διαμαρτυρόμενα γεροντάκια της Ευρώπης.
(*) Προφανέστατα και ΔΕΝ ευθυνόμαστε όλοι...  



Κάποιο ...λάκκο έχει η φάβα με την ταμπελίτσα αυτήν... (Η οποία, προφανώς, δεν έχει καμία σχέση με σκυλάδικα καταστήματα ...πολιτισμού -φουκαρά μου εσύ Θεσσαλονικιέ με τις μαλακίες ξεφούρνιζες και έκανες...). Εκτιμώ ότι κατασκευάστηκε από κάποιον απελπισμένο αλλά μάλλον πετυχημένο ταβερνιάρη (πιθανότατα οικογενειακής ταβέρνας), που έβλεπε συχνά-πυκνά να θρυμματίζονται στα πλακάκια της πίστας -πάνω στο τσακίρ κέφι κάποιου- τα "γυαλικά" του μαγαζιού του... Αν και προσπάθησα, δεν κατάφερα να προσεγγίσω κάποια χρονολογία κατασκευής της. Ας τα πάρουμε, λοιπόν, με τη σειρά...
Απ' ότι ξέρω(;), ο "Νόμος 4000" (περί τεντιμποϊσμού), του 1958, έργο του Καρά-αμάν-αλλέως*, τού και εθνάρχου -υπό τινών ...φουσάτων- αποκαλούμενου, δεν αναφέρεται στα "σπασίματα" των σκυλάδικων.
(*) Ιδού το αίσχος του... (μπείτε και μόνοι σας στο γιουτιούμπι για περισσότερα αίσχη)
Φαντάζομαι, λοιπόν, δύο τινά να συμβαίνουν με την ταμπελίτσα-ανακοίνωση και μάλιστα ανάλογα με τη χρονολογία κατασκευής της:
1. Περίπτωση προ του 1967. Στην (ιδιωτική) ανακοίνωση του "καταστήματος" Απαγορεύεται αυστηρώς ΤΟ ΣΠΑΣΙΜΟ, για να εκφοβήσει ο απελπισμένος ταβερνιάρης κάποιους μερακλήδες αλλά ζημιάρηδες πελάτες του από καταστροφές (και να μη "βγει" το όνομα του μαγαζιού του, ως φασαρτζίδικο), κοτσάρησε με μικρότερα στοιχεία το ΔΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ 4000, ώστε ο επίδοξος καταστροφέας (μη γνωρίζων το ακριβές περιεχόμενο του, πασίγνωστου κατά τα άλλα, νόμου 4000) να συγκρατηθεί από την απειλή να τον κουρέψουν ...εν χρω και να τον περιφέρουν ανά τας οδούς, συνοδεία ...εμβάτσων!
2. Περίπτωση κάπου μετά το 1967. Η ταμπελίτσα κατασκευάστηκε μετά την απαγόρευση από τη χούντα του μαζικού  δημοσίου σπασίματος υαλικών και ο ...απελπισμένος, μη αγνοώντας το όνομα του νόμου, πρόσθεσε το γνωστό  ΔΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ 4000.

Τα σπασίματα στον ελληνικό κινηματογράφο
Τα "σπασίματα", από κέφι, έχουν περάσει πολύ παραστατικά και στον ελληνικό κινηματογράφο. Σας δείχνω μόνο πέντε παραδείγματα, τα οποία είναι ξεχωριστά και ιδιαίτερα αντιπροσωπευτικά. Αφήστε που αρκετές σκηνές με σπασίματα -σε διάφορες άλλες ταινίες- κάνουν μπαμ ότι τις επινόησε ο σκηνοθέτης και έτσι δεν ...πείθουν. (Όμως ένας ικανός ψυχαναλυτής, θα μπορούσε βλέποντας τις σκηνές αυτές -που δεν πέιθουν- να εννοήσει πολλά για τα βαθύτερα ψυχολογικά του σκηνοθέτη. Και δεεεν αστειεύομαι καθόλου!).
Ποτέ την Κυριακή (1959-60)
Πρόκειται για δύο σκηνές που πείθουν για την αυθεντικότητά τους, κυρίως μέσα από την ...ολιγάρκειά τους. Α! και το χαμηλό (χαμηλότερο δε γινόταν, ακόμα και πραγματιστικά) κόστος τους. Άψογος και διαβασμένος ο Ντασέν σ' όλα του και σημειωτέον ότι η ταινία προοριζόταν κυρίως για στερημένους -σε τέτοια- αλλοδαπούς!
Εδώ τα σπάει ο μάγκας Τίτος Βανδής...

video

...κι έτσι έμαθε (εκών ακών) στο τέλος, να τα σπάει κι ο αγαπημένος μας Τζούλης (Ζυλ Ντασέν)

video

Ολόκληρη η ταινία εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=4R7833dqmNE


Κάτι κουρασμένα παλικάρια (1967)
Ο αιώνιος νέος (και ...φουστανάκιας) Λαμπρούκος, προκειμένου να εντυπωσιάσει τη θεά Νόρα Βαλσάμη, πάει για διασκέδαση όλη την παρέα της σ' ένα κέντρο και εκεί σπάνε πιάτα αλλά πάρα πάρα πολύ σεμνά και περιορισμένα...

video

Οι θαλασσιές οι χάντρες (1967)
Εδώ, το σπάσιμο των πιάτων είναι κάπως ήπιο, αλλά λόγω ζηλιάρικης ερωτικής παρεξήγησης -η οποία προκαλεί ...γενική σύρραξη- σπάσιμο έρχεται σε δεύτερη μοίρα. Πάντως, μερικά πιάτα σε κάποιες σκηνές δε μου φαίνονται γύψινα, γιατί δε γίνονται εύκολα ...τετρακλάδια!

video

Ολόκληρη η ταινία εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=SGAxN2IxB7c

Το παίζω και πολύ άντρας (1983)
Ο γλυκός μας Σωτήρης Μουστάκας (Βραβείο "Καρολος Κουν" 2003) τα σπάει ...ποσοτικά και εν ευθυμία, διασκεδάζοντας μ' έναν κολλητό του και δύο ζωηρά λαϊκά (très ...kavlotik) γκομενάκια που χορεύουν χασαποσέρβικο... Μάλιστα μετράει προσεκτικά τα πιάτα της στοίβας μη λάχει και τον πιάσουν κορόιδο τα γκαρσόνια!

video

Ολόκληρη η ταινία εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=qaaDFzjN7Hc


Όλα είναι δρόμος Βιετνάμ (1998)
Ο αυτοκαταστροφικός επιχειρηματίας Μάκης Τσετσένογλου (που τον ενσαρκώνει ο Γιώργος Αρμένης) διασκεδάζοντας τον πόνο του χωρισμού του στο επαρχιακό σκυλάδικο "Βιετνάμ", καταστρέφει τα "πάντα"  εκεί μέσα και στο τέλος εξαφανίζει (κυριολεκτικά) το οίκημα!
Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η ταινία αυτή αποτέλεσε (με τον ακραίο διασυρμό που κάνει -στο τρίτο μέρος της- στις "σκυλάδικες" καταστροφές) την ταφόπλακα τέτοιων επικερδών -για κάποιους- ...δραστηριοτήτων. Προς μεγάλη λύπη -και άλλα, ...αλλά δεν παίρνω όρκο- των ιδιοκτητών τους!
Πάντως ο μεγάλος και συμπαθής ηθοποιός Γιώργος Αρμένης, με το ρεσιτάλ ερμηνείας του και τη -θρυλική πιά- ατάκα του Ρίχτο, Ηλία... Ηλία, ρίχτο..., τσίμπησε Α' βραβείο ανδρικού ρόλου.

video

Ολόκληρη η ταινία εδώ (και τη συνιστώ α-νε-πι-φύ-λα-κτα)
https://www.youtube.com/watch?v=7qpgatB4K78



**********************************************************************__

Τα ...σπασίματα της ελληνικής γλώσσας
Το ρήμα σπάζω-σπάω, πέραν της κυριολεκτικής σημασίας του, διαθέτει σωρεία μεταφορικών και (σχεδόν πάντα) ιδιαίτερα ευρηματικών και σπαρταριστών εννοιών. Είπα να τις βάλω σε ...σειρά και απελπίστηκα, που λες κι εσύ Μάρκο μου και τραγούδησες εσύ Γιώργο μου, όταν ήρθες στην εκπομπή μου (κλικ).
Να τες, λοιπόν, οι μεταφορικές έννοιες ανάκατα και σίιιγουρα μερικές θα μου ξέφυγαν:
έσπασ' η χολή του, έσπαζε πλάκα, έσπασε η συμφωνία, έσπασε στο ξύλο τον ...υπουργό οικονομικών, έσπασε το ρεκόρ, έσπασαν τα νεύρα του, έσπασε στο διάβασμα, έσπασε τη σιωπή του, έσπασε τα μούτρα του, τα σπάσανε (δύο έννοιες: τσακωθήκανε ή γλέντησαν πολύ), τους την έσπασε ο μαλάκας, τα κύματα σπάνε στους βράχους, σπάει το κεφάλι του (δύο έννοιες: σκέπτεται έντονα ή μετανιώνει), έσπασε απ' τη δουλειά, άμα σπάσει το πεντοχίλιαρο εξαφανίζεται αμέσως (έλεγαν επί δραχμής), έσπασε όσο-όσο την επιταγή...

Τα σπασίματα στα ρεμπέτικα (λίαν ενδεικτικώς, γιατί θα χρειαστούμε κι ...άλλη "υποσελίδα")
Υπάρχουν αρκετά ρεμπέτικα τραγούδια τα οποία μιλάνε για σπασίματα. Μάλιστα μερικά απ' αυτά (εντόπισα οκτώ) μιλάνε για σπάσιμο ποτηριών! Σας παραθέτω - ενδεικτικά και χρονολογικά- αυτά που έχουν στον τίτλο τους το ρήμα "σπάω" σε διάφορους χρόνους και πτώσεις:
Σπάστα ρήμαξτα (Τούντα), Κ. Νούρος, 1931
Σπάστα φως μου για τα μένα (Σαλονικιού-Πετροπουλέα), Ρίτα Αμπατζή, 1936
Σπάστα και τα πληρώνω (Σκαρβέλη), Κάβουρας, 1936
Τσάκα τσούκα σπάστα (Σκαρβέλη), Κάβουρας, 1937
Τα σπάω και πληρώνω (Μητσάκη), Νίνου-Τατασσόπουλος, 1950
Σπάστε γκρέμιστα κυρά μου (Τατασσόπουλου-Ρούτσου), Τσαουσάκης-Α. Μπέλλα, 1953
Θα μεθύσω θα τα σπάσω (Παραδοσιακό), Ρόζα Εσκενάζη, 1955;

 "Το Δεσποινάκι" (του Νταλγκά, με τη Ρόζα, 1932), γλεντούσε στη "Ναράιδα" κι έσπαγε ποτήρια αράδα...
Η δε "Αλανιάρα μερακλού" (του Μ. Μιχαηλίδη, πάλι με τη Ρόζα, 1931, λέει ...ούζο πίνω και μεθάω κι όλα τα ποτήρια σπάω...



Μοιάζει με "κούπες" στη μουσική...
https://www.youtube.com/watch?v=l-3h20Ea5is
https://www.youtube.com/watch?v=b03-BXBagG4
https://www.youtube.com/watch?v=VLAEsfBDQ38
https://www.youtube.com/watch?v=l-3h20Ea5is&list=PLR0P8-tZroRJJmEcIqfbA9T7gzXIXCeOv&index=4


(ΦΩΤΟ-ΜΠΛΟΓΚ-ΔΙΕΡΧ)
Φώτο του Γ. Παπαϊωάννου πάνω σε σωρό πιάτων...
 
 




 
********************************************************************** 
Όταν το ...198; άκουσα από τον δίσκο ;;; την Αρβανιτάκη να λέει για ...πρώτη; φορά μετά τα 87-ρια (ίσως παρενεβλήθη κι ένα ...σκυλώδες 45-ρι) να ερμηνεύει το άσμα, παρ' όλο ότι μου άρεσε είχα κάποιες επιφυλάξεις κυρίως ως προς το ύφος της ερμηνείας της, γιατί το ήθος της ήταν άψογο. Τώρα που ...σερφάρω στα βίντεο του You Tube με τις "Κούπες" (μπορεί και 1000 τον αριθμό, εκτιμώ), δεν έχω καμία επιφύλαξη για την ερμηνεία (την πρώτη της ε;, όχι τις μεταγενέστερες τις απλο-ελαφροποιημένες...). Γιατί εκτός από κάποιες (πολύ μετρημένες) εξειρετικές ερμηνείες, οι υπόλοιπες έγιναν για να επαληθευτεί η (σκληρή, αλλά αληθής) λαϊκή ρήση μάθανε πως γαμιόμαστε, πλακώσανε κι οι γύφτοι... 
 
 
 
(Ερμηνεία στίχων)
Θα σπάσω κούπες για τα λόγια που 'πες = θα σπάσω (μεγάλο) δοχείο -κούπα- για να εξορκίσω τα μεγάλα (βαριά και "επικίνδυνα") λόγια* που είπες....
(αλλά) και ποτηράκια (μικρά δοχεία) για τα μικρά (όχι τόσο επικίνδυνα) λογάκια...
Αλλά πού θα τα σπάσει;
Μάλλον στο κέντρο που θα πάει να πιεί και να ημερέψει τον πόνο του...
 

Τι λένε τα λόγια στα τουρκικά... Στα εβραίικα;

(*) τα λόγια έχουν δύναμη μεγάλη και η δύναμη αυτή μπορεί να κάνει και κακό...
Μην ξεχνάμε το βιβλικό "εν αρχή ην ο λόγος...κ.λ.π και ο λόγος σαρξ εγένετο...
Αλλά και αυτό στη "Γένεση" (ΑΞΙΟΝ ΑΣΤΙ) του Ελύτη: Τοτε έιπε και εγεννήθηκε η θάλασσα...
Οι ασχολούμενοι με τη μαγεία, πιστεύουν ότι:
Όταν οι λέξεις βγαίνουν από το στόμα μας, μεταμορφώνονται σε δονήσεις που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να κατευθύνουμε ενέργεια εκεί που θέλουμε.
Έχετε ποτέ αναρωτηθεί, πώς οι λέξεις μπορούν κάποιες φορές να μας πληγώνουν πολύ; Όταν κάποιος σου πει κάτι που σε πειράξει πάρα πολύ, νιώθεις σαν κάποιος να σου έμπηξε ένα μαχαίρι. Οι λέξεις πονούν γιατί εμπεριέχουν δόνηση και ενέργεια. Η κατάλληλη δονούμενη ενέργεια μπορεί να εισχωρήσει στο σώμα μας και στον ψυχισμό μας, διαταράσσοντας μας αρνητικά ή προκαλώντας μας θετικές επιδράσεις.
Όταν μιλάμε, στέλνουμε δονήσεις στο μαγνητικό πεδίο της Γης, το πεδίο που δημιουργεί την πραγματικότητα της Γης. Όταν καταλάβουμε την πραγματική δύναμη των λέξεων θα γνωρίζουμε ότι οι λέξεις ελέγχουν και κατευθύνουν ενέργεια.
(πρεσίς)

Βιβλίο: Η δύναμη των λέξεων (Ουμπέρτο Έκο)
 

SE---Έγγραφα: ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ-ΤΙΤΛΟΙ
 
 
Άγνωστο βίντεο της Αρβανιτάκη με τις "Κούπες"
 
Κώστας Ρούκουνας, παραλλαγή "Κούπες" (λέει ικιτέλι) (κόλα LP)
 
Ιταλοί παίζουν τις "Κούπες" (κολα-να μπει και στο "Ξένοι και ρεμπέτικο"
 
Θα σπάσω κούπες ...και ποτηράκια, (ΕΤ3,το δικό μου)

ΤΕΝΙΕΣ ΜΕ ΣΠΑΣΙΜΑΤΑ (όλη η ταινία)
 
Ποτέ την Κυριακή (1960)
https://www.youtube.com/watch?v=RQmh-hkCEsw

Οι θαλασσιές οι χάντρες (1967)
https://www.youtube.com/watch?v=SGAxN2IxB7c

Κάτι κουρασμένα παλικάρια (1967)


Το παίζω και πολύ άντρας (1983)
https://www.youtube.com/watch?v=qaaDFzjN7Hc

Όλα είναι δρόμος - Βιετνάμ
https://www.youtube.com/watch?v=7qpgatB4K78







*****************************************************************************